Ambassadrice » Specials » Sprookjes
Lezen en leren over vertellen en dementeren

Sprookjes: orale sprookjes en cultuursprookjes

Sprookjes: orale sprookjes en cultuursprookjes Sprookjes bestuderen kunt u vanuit verschillende invalshoeken. Allereerst is het goed om te weten dat er twee soorten sprookjes zijn. Volkssprookjes en cultuursprookjes. Volkssprookjes zijn eerst vooral mondeling overgeleverd en meestal pas daarna op schrift gesteld. Cultuursprookjes zijn sprookjes die door één auteur verzonnen en onmiddellijk opgeschreven zijn. Met dit onderscheid in het achterhoofd, kunt u altijd nog dieper op het verschijnsel sprookje ingaan.

Volkssprookjes

Zoals gezegd zijn volkssprookjes eerst vooral mondeling overgeleverd en dan pas opgeschreven. Denk hierbij aan de sprookjes van de gebroeders Grimm en de sprookjes van Moeder de Gans, geschreven door de veel minder bekende auteur Perrault.
De Grimms verzamelden en noteerden wel 200 sprookjes, Perrault zocht er slechts 14 bijeen om ze vervolgens op te schrijven.

Volkssprookjes: mondelinge en schriftelijke overlevering

Van volkssprookjes is lang gedacht dat ze eerst eeuwenlang zijn doorverteld en daarna pas zijn vastgelegd, letterlijk en figuurlijk.
Maar de realiteit is veel complexer. Er blijkt een dynamische uitwisseling te zijn geweest tussen mondelinge en schriftelijke bronnen. Soms maakte een sprookje eerst deel uit van de orale traditie, werd dan opgeschreven, vervolgens gelezen en voorgelezen en werd dan weer doorverteld om vervolgens nogmaals te worden vastgelegd op papier.

Verschillende versies van volkssprookjes

Het is dan ook goed te begrijpen dat er vaak meerdere versies in omloop waren van een en hetzelfde sprookje. Een goed voorbeeld daarvan is het sprookje van Roodkapje. Perrault heeft een versie van Roodkapje, maar de gebroeders Grimm hadden er ook een. En die twee versies verschillen essentieel van elkaar en op meerdere punten. Zo wordt Roodkapje bij Perrault niet gered uit de buik van de wolf maar bij de Grimms wel.

Bron: Onbekend / Wikimedia CommonsBron: Onbekend / Wikimedia Commons

Cultuursprookjes

Cultuursprookjes zijn dus sprookjes die uit de duim van een schrijver komen. De grootste en bekendste verzameling cultuursprookjes is die van Hans Christian Andersen. Van zijn hand is bijvoorbeeld het sprookje van de rode schoentjes: een sprookje waarin een meisje wreed gestraft wordt voor haar lichtzinnige gedrag, met rode schoentjes dansend naar de kerk gaan! De tijden zijn gelukkig wel veranderd!

Verschillende versies van cultuursprookjes

Hoewel op cultuursprookjes auteursrecht rust, zijn er toch ook min of meer verschillende versies ontstaan. Ze worden soms zo vrij herschreven en opnieuw uitgegeven dat de nieuwe versie behoorlijk kan verschillen van de oorspronkelijke versie.

Ook wanneer verhalenvertellers een sprookjes van een specifieke auteur navertellen, kunnen er al of niet bewuste verschuivingen optreden in het verhaal, die ook de betekenis van het sprookje kunnen beïnvloeden.

Nederlandse sprookjesschrijvers

Ook in Nederland zijn er een aantal auteurs die sprookjes hebben verzonnen en geschreven.
De bekendste zijn misschien wel Annie M.G. Schmidt, Godfried Bomans en Paul Biegel.

Sprookjes bestuderen: een conclusie

Als u zich wilt verdiepen in het sprookjesgenre is het goed te weten dat er dus twee verschillende soorten sprookjes zijn.
Voor de interpretatie van een specifiek sprookje is het van belang te beseffen dat er meer dan een versie kan bestaan van dat ene sprookje. De auteur, de tijd waarin een sprookje is opgeschreven en voor wie het sprookje is opgeschreven, al die factoren beïnvloeden een sprookje en dus ook de betekenis ervan.
Dementie & hersengym: Sprookjesquiz voor dementen met tips!

Dementie & hersengym: Sprookjesquiz voor dementen met tips!

Een activiteit die vaak in een verpleeghuis, een woonzorgcentrum of op de dagbesteding met ouderen met dementie, bijvoorbeeld Alzheimer wordt gedaan is hersengymnastiek. De activiteit heet ook wel her…
Geheugen bij dementie stimuleren door sprookjes voorlezen

Geheugen bij dementie stimuleren door sprookjes voorlezen

Is sprookjes voorlezen of vertellen geschikt voor ouderen met dementie? Sprookjes zijn voor ons verhalen voor kinderen. Maar oorspronkelijk zijn sprookjes zowel voor volwassenen als voor kinderen gesc…
Grimm, Ludwig Emil: schilder, etser, graveur. Een biografie

Grimm, Ludwig Emil: schilder, etser, graveur. Een biografie

Wie was Ludwig Emil Grimm? Ludwig Emil Grimm was een schilder, etser en graveur. Hij leefde van 1790 tot 1863 in Duitsland. Hij is vooral bekend vanwege het portret dat hij maakte van Jacob en Wilhelm…
Sprookjes: Assepoester in Moeder de Gans en bij Dick Bruna

Sprookjes: Assepoester in Moeder de Gans en bij Dick Bruna

Het sprookje van Assepoester kent bijna iedereen. Het sprookje is opgeschreven door Charles Perrault uit Frankrijk in de 17e eeuw in zijn boek 'Sprookjes van Moeder de Gans' en naverteld door Dick Bru…
Perrault, auteur van Sprookjes van Moeder de Gans: biografie

Perrault, auteur van Sprookjes van Moeder de Gans: biografie

De naam Charles Perrault zegt veel mensen niets. Maar de titel van zijn enige, bekende werk, een publicatie waarvoor hij zich eigenlijk schaamde, die kennen veel mensen wel. Dat boek heet: 'De sprookj…
Dansschoenen in sprookjes van Grimm, Perrault en Andersen

Dansschoenen in sprookjes van Grimm, Perrault en Andersen

Volgens de reclame zijn vrouwen gek op mode, vooral op schoenen! Zie de reclame van 'Fashioncheque' waar een vrouw pas gelukkig is als ze een cadeaubon van Fashioncheque voor kleding krijgt en die van…
Goud en geluk in Grimmsprookjes en een economische crisis

Goud en geluk in Grimmsprookjes en een economische crisis

Een economische, financiële crisis. Crisissen komen de hele geschiedenis door voor. Over de hele wereld. In verschillende 'gedaanten'. Heeft de sprookjesverzameling van de Duitse gebroeders Grimm ons…
Laarzen in sprookjes: Klein Duimpje en de Gelaarsde Kat

Laarzen in sprookjes: Klein Duimpje en de Gelaarsde Kat

Laarzen zijn er in soorten, maten en merken.... Bekende soorten zijn: kaplaarzen, moonboots, motorlaarzen, paardrijlaarzen, Uggs... Maar er is ook een heel bijzondere soort laarzen die in geen enkele…
Gepubliceerd door Ambassadrice op 03-03-2012, laatst gewijzigd op 19-07-2015. Het auteursrecht van deze special ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.

Bronnen en referenties
    Schrijf mee!